Chương 12: Hoàng thương mới
Chuyến lương đầu tiên của Tú Vân đi miền bắc không hề suôn sẻ.
Một đoạn sông cạn sớm hơn dự báo khiến thuyền phải dỡ hàng giữa đường. Hai xe gãy trục. Một kho ở Thanh Phổ báo mái dột đúng hôm mưa lớn. Giá cỏ khô cho ngựa tăng gần gấp đôi vì các đoàn cứu tế cùng lúc tranh mua.
Cẩm Tú không che những sự cố khỏi Bộ Hộ.
Mỗi ngày nàng gửi một bảng ngắn: bao nhiêu hàng đã đi, bao nhiêu còn ở kho, chỗ nào chậm và phương án thay thế.
Quan phụ trách ban đầu rất khó chịu.
“Các thương cục khác chỉ báo khi hàng tới. Cô báo toàn chuyện hỏng.”
“Vì hỏng rồi mới cần biết hàng đang ở đâu.”
Nhờ đã chia bốn tuyến, việc một đoạn sông cạn không làm cả chuyến dừng lại. Hàng ở tuyến nước được chuyển một phần sang xe; kho Thanh Phổ quá ẩm thì lượng dự phòng ở hai kho khác được xuất trước. Những thương hộ nhỏ trong liên hội không ai đủ sức cứu cả ba châu, nhưng cộng lại không có một điểm hỏng nào kéo sập toàn mạng.
Hai tháng sau, phần lớn lương tới đúng hạn. Phần chậm đều có biên bản và lý do rõ ràng. Hao hụt cao hơn dự toán một ít nhưng thấp hơn mức các hợp đồng cứu tế ba năm trước.
Quan Bộ Hộ hỏi Cẩm Tú muốn thưởng gì.
“Thanh toán đúng hạn cho các hộ nhỏ.”
“Cô không xin cho mình?”
“Nếu họ phải chờ nửa năm mới lấy được tiền, lần sau triều đình lại chỉ còn đại thương hộ đủ vốn để ứng trước.”
Đề nghị ấy cuối cùng dẫn tới một thay đổi nhỏ: các chuyến đã được trạm đích xác nhận có thể thanh toán theo giai đoạn, không cần chờ toàn bộ hợp đồng kết thúc.
Tú Vân có thêm đơn.
Liên Thương Hội từ ba mươi bảy thành viên lên hơn một trăm, trải qua bốn châu. Cẩm Tú không biến tất cả thành chi nhánh của mình. Một số dùng hệ thống kho, một số chỉ ghép xe, một số chỉ tham gia quỹ dự phòng. Người rời đi không bị phạt.
Nguyễn Cẩm Vân quản tuyến phía nam và cuối cùng dùng lại tên thật.
Lưu thẩm mở kho thứ ba.
A Thành trở thành quản kho chính sau một năm không xảy ra sai lệch chìa khóa nào và là người khắt khe nhất với quy định hai chữ ký.
Nguyễn Đức Thành chịu phần xử phạt còn lại vì những chuyến hàng ông từng biết, sau đó trở về sống ở Lâm Châu. Ông không lấy lại ghế gia chủ.
Phần tài sản Nguyễn gia được hoàn trả được chia theo luật cho những người còn quyền nhận. Cẩm Tú dùng phần của mình mua lại từ đường cũ và biến kho lớn phía sau thành nơi lưu sổ của thương hội.
Cha nàng nhìn bảng mới treo trước cửa:
Kho lưu đối chiếu Nguyễn thị – Tú Vân.
“Con vẫn giữ tên Nguyễn.” ông nói.
“Giữ lịch sử, không nhất thiết giữ cách làm cũ.”
Ông không phản đối nữa.
Một năm sau vụ cứu tế, Cẩm Tú được triệu vào kinh.
Triều đình muốn cấp cho Tú Vân danh vị Hoàng thương — thương hành được chọn cung ứng một phần hàng cho hoàng gia và các kho nhà nước. Danh vị ấy đi kèm uy tín, ưu tiên tham gia hợp đồng lớn và quyền tiếp cận một số tuyến vận chuyển.
Trong điện, quan Bộ Hộ đọc dự thảo.
Cẩm Tú nghe tới điều thứ sáu thì lên tiếng:
“Thần nữ xin sửa.”
Cả điện im đi.
“Điều nào?”
“Quyền ưu tiên độc quyền cung cấp muối cứu tế cho ba châu trong năm năm.”
Một vị quan nhíu mày. “Đó là phần thưởng.”
“Cũng là thứ có thể khiến năm năm sau người khác phải tìm cách đánh sập Tú Vân mới có đường vào.”
“Cô không muốn độc quyền?”
“Không.”
Nàng đề nghị thay bằng cơ chế khác: mỗi vùng có ít nhất ba nhà cung ứng đủ chuẩn; kho dự phòng không giao cho cùng một đơn vị đang vận chuyển chính; giá, hao hụt và thời gian giao được lưu để lần sau so sánh; danh vị Hoàng thương được xét lại định kỳ, không truyền mặc nhiên cho con cháu.
“Nếu Tú Vân làm tốt nhất thì sao?” một đại thần hỏi.
“Thì thắng bằng kết quả ở lần xét sau.”
“Nếu người khác học cách làm của cô?”
Cẩm Tú cười.
“Vậy triều đình có thêm một đường hàng.”
Cuộc tranh luận kéo dài nửa ngày.
Cuối cùng, chiếu bổ nhiệm được sửa.
Nguyễn Cẩm Tú trở thành Hoàng thương đầu tiên của Tú Vân, nhưng không nhận quyền độc quyền dài hạn. Danh vị gắn với hợp đồng, kiểm toán và năng lực cung ứng, không phải đặc quyền vĩnh viễn của một họ.
Ngày nàng trở lại Lâm Châu, người trong thương hội treo đèn đỏ kín con phố.
Cẩm Vân trêu:
“Bây giờ nên gọi muội là Nguyễn đại Hoàng thương?”
“Gọi Cẩm Tú.”
“Không oai.”
“Oai không giúp xe qua cầu.”
Lưu thẩm cười lớn đến mức cả kho nghe thấy.
Phạm Duy Khiêm cũng trở lại sau khi kết thúc nhiệm kỳ giám sát. Hắn không còn phụ trách vụ của nàng, nên lần đầu mời Cẩm Tú ăn một bữa không kèm hồ sơ.
“Ta từng nghĩ cô muốn lật Trịnh gia để thay họ đứng đầu.” hắn nói.
“Ta cũng từng nghĩ chỉ cần lật họ là xong.”
“Bây giờ?”
Cẩm Tú nhìn những xe hàng mang nhiều dấu khác nhau đang vào kho.
“Bây giờ ta thấy một người đứng đầu quá lâu mới là vấn đề.”
Duy Khiêm nâng chén.
“Vậy chúc Hoàng thương sớm có đối thủ.”
Cẩm Tú bật cười và chạm chén với hắn.
Chiều hôm đó, nàng đi qua bến Hà Khẩu.
Bảng Trịnh thị cũ đã được tháo. Bến không giao cho Tú Vân, mà chia thời gian sử dụng theo giấy phép cho nhiều thương hộ. Có ngày vẫn tắc. Có người vẫn tìm cách lách giá. Hệ thống mới không hoàn hảo.
Nhưng một chiếc xe bị từ chối ở bến này còn có thể đi bến khác.
Một kho tăng giá vẫn còn kho khác để hỏi.
Một Hoàng thương làm sai vẫn có người thay thế.
Cẩm Tú dừng trước chiếc cân mới của Hà Khẩu.
Bên cạnh cân treo bảng quy chuẩn và sổ kiểm định định kỳ.
Nàng nhớ chiếc cân cũ từng biến một đoàn xe giả thành bản án diệt cả gia đình.
Cuối cùng, thứ nàng giành lại không phải những bến Nguyễn gia từng có.
Cũng không phải quyền đứng một mình trên đỉnh thương giới.
Nàng giành lại quyền để một con số phải được đối chiếu, một con dấu phải có đường đi và một thương nhân dù nhỏ vẫn có con đường đưa hàng ra thị trường.
Ngày trước, người ta gọi Nguyễn Cẩm Tú là tiểu thư của một thương hộ bị kết tội.
Sau này, họ gọi nàng là Hoàng thương.
Còn trên cuốn sổ đầu tiên đặt trong kho lưu đối chiếu, nàng chỉ viết một câu:
“Đừng xây con đường mà chỉ mình ta được đi.”