Chương 386: Bát Nước Của Bà Mạnh
Bà Mạnh muốn tới từ đường.
Bà nói điều ấy bằng ba tiếng, sau bữa cháo sáng. Tạ Tiểu Bảo đang cất bát, nghe xong suýt đánh rơi chiếc thìa. Hắn đặt thìa xuống rồi nhìn Dư An. Ông ngồi bên bà, hỏi lại để chắc: bà muốn tới gian ngoài hay xuống phòng trực?
Bà chỉ vào bản vẽ hai bậc đá, rồi nói: “Bát... dưới.”
Bảo muốn đi ngay. Hắn nhớ chiếc bát úp cạnh cửa trong, vạch đen chỉ lối gió và lời bà dặn xem trước khi đổ nước. Nhưng đường từ nhà tới từ đường có đoạn lát đá gồ ghề; xuống phòng còn phải qua tấm chắn thấp và hai bậc. Bà đi rất chậm, mà ngồi lâu cũng mệt.
Dư An xem bà ăn được bao nhiêu, hỏi bà có đau hay chóng mặt không. Bà lắc đầu. Ông nói có thể chuẩn bị đường và chỗ nghỉ trước, sau đó hỏi bà lần nữa; nếu bà mệt giữa đường, họ sẽ dừng. Bảo nhận việc tới từ đường báo ông Cẩn và xem lối đi. Hổ chuẩn bị chiếc ghế chắc, còn Thanh Nghi mang theo bản vẽ phòng.
Ô Kê được ăn sáng và uống nước. Bảo không mang con gà theo ngay; Hổ ở nhà sẽ trông nó cho tới khi bà lên đường. Hắn dắt Xám đi cùng Cẩn và Tín. Chiếc xe nhỏ của ông Thuận có thể chở ghế, nhưng phải hỏi ông trước và kiểm xem bánh có vững không.
Ông Thuận đang ở giếng, giúp người nhà bác giữ dây thay nước. Nghe Bảo kể, ông nói xe đang để ở nhà cửa xanh vì hôm qua chở thùng. Ông sẽ đi lấy. Người nhà bác nhận việc trông rãnh ngoài tới giữa buổi, ghi vào sổ mới. Cô hỏi có cần thêm người khi đưa bà Mạnh qua đoạn đường hẹp không; Cẩn nhận lời, hẹn báo khi đã chọn được lối.
Ở từ đường, người phụ nữ cầm chổi vẫn đứng tại hiên. Bảo chào, nói bà Mạnh muốn tới xem chiếc bát. Người đàn ông trong gian chính giữ tập giấy; Tín đưa lời chào cho ông như mọi lần. Cẩn xem đoạn đường sau gian chính, đo chỗ hẹp nhất bằng thanh tre, rồi kiểm tấm chắn và hai bậc. Bảo ghi chỗ nền gồ, nơi cần kê ghế nghỉ và nơi xe không thể đi tiếp.
“Bà có thể ngồi ở gian sau, còn chúng ta mang bát lên cho bà nhìn?” hắn hỏi.
Thanh Nghi nói bà đã chỉ bát dưới phòng, nhưng chưa rõ bà cần tự xuống hay chỉ muốn nhìn bát. Họ có thể chuẩn bị cả hai cách rồi hỏi lại. Nếu phải xuống, Cẩn muốn kiểm lối và bàn cách đỡ bà; ông không tự tháo thêm tấm kệ hay thay bậc đá.
Lượt nghe được đẩy sớm hơn một chút. Thanh Nghi và Cẩn xuống phòng trực, Tín nhận giấy; Bảo cùng Hổ ở giếng sau khi Hổ mang Ô Kê tới. Con gà uống nước, gõ hai tiếng. Bên giếng nghe được một tiếng trầm yếu. Trong phòng, Thanh Nghi nghe âm cuối nhưng không rõ; Cẩn không nghe. Bảo ghi từng người, rồi để Ô Kê nghỉ.
Ông Thuận về cùng chiếc xe. Bánh xe bên trái hơi lắc. Ông không dùng nó chở bà ngay; ông và Cẩn kiểm chốt, siết dây giữ trục, rồi thử chở một bao gạo bằng trọng lượng ước chừng. Xe đi qua đoạn bằng phẳng, nhưng đến mép đá gồ thì nghiêng. Họ dừng, đặt bao xuống và tìm đường vòng qua sân rộng hơn.
“Đường này dài hơn,” Bảo nói.
“Nhưng không phải nhấc xe qua bậc,” ông Thuận đáp. “Ta đi chậm, có hai chỗ nghỉ.”
Hắn ghi đường vòng vào giấy, kể cả chỗ xe chỉ tới được gian ngoài. Người nhà bác giữ dây nhận đứng ở đoạn hẹp để báo khi có người qua; Hổ và ông Thuận đẩy xe, Cẩn đi trước kiểm lối. Thanh Nghi sẽ ở cạnh bà, Dư An theo dõi sức bà. Bảo muốn giữ cả xe lẫn lồng Ô Kê, Hổ bảo hắn chỉ cần dẫn Xám và cầm bản vẽ; thêm việc không khiến một đôi tay thành hai đôi.
Về nhà, họ trình hai cách cho bà Mạnh. Dư An đọc: một, bà ngồi ở gian sau để mọi người mang bát lên; hai, nếu bà đủ sức và đồng ý khi tới đó, họ sẽ giúp bà xuống hai bậc. Bà nhìn hai dòng. Mất một lúc bà chạm vào dòng thứ nhất.
“Bà muốn xem bát ở gian sau,” Bảo nói.
Bà gật. Hắn thấy nhẹ người. Họ vẫn phải đưa bà qua đường, nhưng không cần cố đưa ghế qua tấm chắn và bậc đá. Hắn hỏi bà có muốn khởi hành sau bữa trưa không. Bà nhắm mắt một lát, rồi chỉ chiếc bát cháo của mình.
“Ăn trước,” Dư An hiểu.
Hắn cười. Hôm qua bà cũng nhắc hắn ăn trước khi học. Hổ xới cháo, để bà ăn theo nhịp của bà. Bảo ăn hai bát, rồi lấy thêm một miếng bánh. Ô Kê ăn thóc, uống nước, được đặt dưới bóng mái chờ đi cùng.
Đầu giờ chiều, bà ngồi vào ghế kê trên xe. Hổ và ông Thuận buộc ghế chắc vào khung, để bà có chỗ tựa và chân đặt trên tấm ván. Dư An ngồi cạnh khi bà thử chuyển người; ông hỏi bà có khó chịu không. Bà lắc đầu. Họ đợi thêm một lúc, rồi mới đẩy xe ra cổng.
Bảo đi trước nửa bước, dẫn Xám chở lồng Ô Kê và túi đồ. Hắn muốn quay lại nhìn bà liên tục, nhưng như vậy dễ vấp. Hắn nhờ Thanh Nghi báo nếu bà cần dừng. Nàng đi sát bên xe, đọc cho bà nghe những ngôi nhà họ đang qua: nhà có hàng rào thấp, ngõ tới giếng, mái lò rèn.
Hàn Luyện đứng gần cửa lò, tay vẫn đặt cạnh chiếc búa. Khi đoàn đi ngang, Bảo chào và nói bà Mạnh tới từ đường xem bát. Ông thợ nhìn bà, nâng tay rất chậm. Bà nhìn lại, ngón tay nhích trên thành ghế. Tín ở đầu đường thấy thế, dừng cho hai người có thời gian chào nhau.
Đến chỗ nghỉ thứ nhất, Dư An hỏi bà có muốn uống nước không. Bà gật. Ông đưa chén, Hổ giữ xe khỏi lăn. Bảo mở lồng cho Ô Kê uống; con gà nhìn về phía giếng, nhưng vẫn ở trong. Hắn không để nó chạy giữa đường có xe và người.
Đoạn vòng qua sân rộng dễ đi hơn đoạn đá gồ. Người nhà bác giữ dây đứng tại lối hẹp, báo khi đường trống. Khi xe tới gian ngoài từ đường, cả nhóm dừng. Bà Mạnh nhìn người phụ nữ cầm chổi; Bảo báo bà đã tới. Hắn không biết hai người có thể nói với nhau được bao lâu, nên chỉ để ghế ở chỗ họ nhìn thấy nhau.
Một lúc sau, bà Mạnh chỉ về gian sau. Hổ, Cẩn và ông Thuận chuyển ghế qua ngưỡng cửa, không mang cả xe vào nơi chật. Dư An hỏi lần nữa bà muốn xuống phòng hay xem bát tại đây. Bà chỉ mặt bàn trong gian sau.
“Đem... lên.”
Bảo và Thanh Nghi xuống với Cẩn. Tín giữ tấm chắn. Họ nhấc chiếc bát úp khỏi mẩu giấy, ghi lại hướng vạch trước khi mang lên. Hắn bưng bằng hai tay; đó không phải chiếc bát nước uống hàng ngày, và hắn không muốn đặt nó lên bất cứ mặt nào trước khi biết bà cần xem ra sao.
Bà Mạnh nhìn mặt trong bát. Vòng cặn nhạt và vạch đen vẫn như lần trước. Bà chỉ vào vạch, rồi vào sơ đồ gian phòng. Thanh Nghi đặt hình lỗ gió phía sau kệ gần đó. Bà kéo ngón tay từ vạch tới mép bát, hướng về hình lỗ gió.
“Vạch hướng về lối gió,” Bảo nhắc.
Bà gật. Hắn hỏi vì sao bát đang úp. Bà nhìn hắn, cố nói, nhưng tiếng đầu bị đứt. Dư An đưa nước, để bà nghỉ. Mọi người đứng yên, nghe tiếng Ô Kê từ ngoài sân gõ nhẹ vào máng.
Cuối cùng bà nói: “Ta... úp.”
Bảo ngẩng lên. “Bà úp bát?”
Bà gật. Một lúc sau, bà nói tiếp: “Nồi... đi.”
Thanh Nghi hỏi có phải bà úp bát khi nồi theo Bảo ra khỏi làng không. Bà nhìn chiếc bát, gật rất chậm. Bảo nhớ ngày mình rời Lạc Kê, mang nồi, Ô Kê và ba đồng. Hắn không biết bà đã xuống phòng sau đó, không biết có một chiếc bát được úp trong khi mình đang đi trên đường.
“Bà úp để đợi người nhận ca?” hắn hỏi.
Bà đưa tay về bản chép sổ, chỉ vào ô tên người nhận còn trống. Rồi bà nói: “Chưa... giao.”
Thanh Nghi ghi nguyên lời. Nàng hỏi bát có phải tiếp tục để úp cho tới khi có người nhận không. Bà gật. Hắn thấy mình cuối cùng đã biết người nào úp bát và một phần lý do. Nhưng hắn vẫn cần học người nhận sẽ làm gì sau đó.
“Nếu có người nhận, người ấy lật bát rồi đổ nước?”
Bà chỉ vào vạch đen, rồi vào hình lỗ gió. “Hướng... trước.”
“Đặt hướng vạch về lối gió trước, rồi mới kiểm nước?”
Bà gật. Ông Cẩn nhắc bát khi úp đang hướng gần về lỗ gió, nhưng họ chưa xác nhận chính xác. Bà nhìn bản vẽ, chạm vào vị trí Thanh Nghi đã đánh dấu. Không ai đổ nước hay để ngửa bát hôm nay; bà chưa giao ca, và chưa có người tự nhận.
Bảo hỏi có thể ghi rằng mình đã học đến đây không. Bà nhìn hắn, nói: “Ghi.” Hắn lấy sổ mới, viết: *Bà Mạnh nói bà úp bát khi nồi đi, vì chưa giao ca. Người nhận phải xem hướng vạch trước khi kiểm nước.* Hắn đọc lại cho bà nghe. Bà chạm vào chữ *trước*, rồi đặt tay xuống.
Dư An thấy bà đã mệt, hỏi có muốn về không. Bà nhìn chiếc bát thêm một lúc rồi gật. Bảo và Thanh Nghi mang bát xuống, đặt úp trên mẩu giấy theo hướng đã ghi. Cẩn kiểm cửa trong; Tín đóng tấm chắn. Hắn treo chìa, báo người phụ nữ cầm chổi rằng bà Mạnh đã xem bát và họ sẽ trở lại nhà.
Trên đường về, họ nghỉ ở chỗ cũ. Ô Kê uống nước, không bị ép gõ hay nghe giếng. Người nhà bác giữ dây báo rãnh ngoài vẫn thông, chị cô đã nhận việc thay; Hổ ghi và đọc cho bà nghe ngay tại chỗ. Bà chạm vào tên người thay. Bảo thấy bản ghi không phải đợi tới tối mới trở về nhà nếu có người mang tin đúng lúc.
Về đến nơi, Dư An giúp bà nghỉ. Bảo ngồi cạnh lồng Ô Kê, kể hắn vừa biết bà úp bát từ khi nồi đi. Hắn nhớ mình từng giận vì không ai nói hết chuyện ngày rời làng. Hôm nay bà đã phải đi một quãng đường dài mới chỉ được cho hắn vài điều. Hắn không biết vì sao khi ấy bà không nói, nhưng bây giờ hắn có thể nghe.
Hổ nấu cơm sớm. Bảo ăn, rồi giúp anh trả chiếc xe cho nhà cửa xanh. Ông Thuận kiểm lại bánh trước khi nhận xe. Họ cảm ơn người nhà bác giữ dây đã đứng ở đoạn hẹp; cô nói ngày mai mình vẫn nhận việc ở rãnh ngoài, sẽ báo nếu cần người thay.
Tối đến, Thanh Nghi viết vào bản chép: *Bát úp: bà Mạnh nói tự úp khi nồi đi, vì chưa giao ca. Người nhận xem hướng trước khi kiểm nước.* Nàng chưa ghi cách đổ bao nhiêu nước vì bà chưa nói. Bảo đặt tờ học việc cạnh lịch nghe, rồi nhìn ô người nhận ca còn trống.
Hôm nay hắn chưa nhận ca. Nhưng chiếc bát không còn là một vật vô chủ nằm dưới cửa. Hắn biết bàn tay nào đã úp nó, và biết bà đã giữ lời nhắc ấy qua những ngày hắn đi xa. Trước khi ngủ, hắn kiểm máng Ô Kê, đặt thêm nước rồi khép cửa hiên cho khỏi gió.