Chương 484: Giá Của Một Lượt Trực
Buổi sáng, Bảo trả chiếc bát sành cho hiệu nhuộm.
Ông Thiện đặt bát lên kệ, tránh xa chỗ trẻ con thường với tay. Bác Hậu đã thay mối nối, đang chờ đất gắn se lại. Hạnh và mấy người thợ ngồi phân vải; con trai bà Tư tới thử việc giao hàng, mang theo chiếc xe đẩy có bánh vừa sửa.
Bảo hỏi ông Thiện có muốn gặp người sửa giấy cùng họ không. Ông bảo hôm nay không rời xưởng được, nhưng nhờ Hạnh đi xem nếu cô đồng ý. Hạnh nhìn đống vải, nói chờ phân xong sẽ đi. Người sửa giấy nhận mảnh kẹp giữa hai miếng gỗ, dặn mọi người không cố bóc phần dính ở mép. Bà cần vài ngày để làm khô và xem có tách được không.
Khi trở lại làng, Bảo thấy trước phòng trực có một chiếc xe lạ. Người đánh xe đang dỡ một rương gỗ xuống mái hiên. Trên nắp rương có niêm giấy của Thiên Mệnh Điện; dấu sáp mới, mép còn nguyên.
Hổ đứng ở cửa cùng người chị nhà bác giữ dây. Anh gọi Bảo lại, giới thiệu người trên xe là Dụ, được cử đến trao bản đề nghị cho những người đang trực cửa chín. Dụ mặc áo đi đường dính bụi, không mang theo người hầu. Ông hỏi chỗ rửa tay trước khi mở rương.
Bảo đưa gáo nước. Dụ rửa xong, lấy từ trong rương một cuốn sổ mới và mấy túi vải nhỏ.
“Điện đề nghị trả công cố định cho người trực,” ông nói. “Mỗi ca có tiền, dầu đèn và một phần gạo. Ai nhận thì ký tên vào đây.”
Người chị nhìn cuốn sổ. “Tiền ở đâu ra?”
“Kho của Điện cấp trong ba tháng đầu. Sau đó sẽ bàn tiếp với các nơi nhận phần.”
Hổ mở một túi vải. Bên trong là tiền đồng, số lượng đúng như Dụ nói. Anh đổ ra đếm lại, đặt về chỗ cũ. Bảo nhìn người chị; gia đình cô vừa đưa bác giữ dây đi khám, tiền thuốc không phải chuyện nhỏ. Một khoản trả đều có thể giúp cô không phải chọn giữa ca trực và việc kiếm sống.
“Có điều kiện gì nữa không?” Thanh Nghi hỏi.
Dụ lật trang đầu. Người nhận phải báo tình trạng cửa mỗi ngày cho người của Điện ở trạm gần nhất. Việc thay ca phải được ghi rõ. Nếu xảy ra thay đổi bất thường, người trực giữ nguyên hiện trạng và chờ người của Điện đến xem.
Bảo đọc đến dòng cuối. “Nếu nước dâng nhanh, chờ họ tới có kịp không?”
“Người trực được phép đưa người ra khỏi khu vực,” Dụ đáp. “Nhưng không tự mở hoặc đóng cửa khi chưa có lệnh.”
Hổ hỏi trạm gần nhất cách đây bao xa. Dụ nói đi ngựa nửa ngày nếu đường khô. Đường vừa mưa, có thể lâu hơn. Người chị nhìn bảng ca, rồi hỏi nếu người trực bị ốm đột ngột thì ai nhận thay. Dụ đáp có thể báo tên người thay, nhưng người thay phải được trạm chấp thuận trước.
“Bác ta đau từ hôm qua, sáng nay em ta đi khám cùng,” cô nói. “Nếu ta nhận tiền rồi tối cần đổi ca, có phải chờ người ở trạm trả lời không?”
Dụ im lặng một lúc. “Theo bản này, phải báo và chờ xác nhận.”
Bảo không nói ngay. Hắn hiểu vì sao Điện muốn có người chịu trách nhiệm; họ cũng không muốn một cái tên tùy ý được đưa vào sổ. Nhưng hắn nhớ lần mình mắc ở trạm núi, người chị đã nhận ca giúp. Nếu phải chờ người đi ngựa tới, bát nước đêm đó có thể đã không có ai trông.
“Ông có quyền sửa đề nghị không?” hắn hỏi.
“Ta có quyền ghi ý kiến, không có quyền đổi bản đã đóng dấu.”
Dụ lấy bút ra. Ông không giục ai ký. Ông ghi câu hỏi về người thay ca và thời gian chờ, rồi đọc lại cho mọi người nghe. Hổ yêu cầu thêm một câu: ai trả công nếu người trực phải nghỉ để chữa bệnh. Dụ viết tiếp, nói điều này bản đề nghị chưa quy định.
Một người trong làng tên Lâm đến xem rương tiền. Anh làm nghề chở củi, vừa mất hai chuyến vì mưa. Nghe số tiền một ca, anh hỏi có thể đăng ký trực không. Người chị đáp hiện họ đang hướng dẫn thêm người, nhưng trực không chỉ là ngồi cạnh bát nước; phải biết dấu nước, cách báo và những việc cần làm khi có thay đổi.
“Ta học được,” Lâm nói. “Nhưng học rồi không chắc có tiền, nhà ta lấy gì ăn?”
Không ai trả lời ngay. Bảo nhớ những buổi hắn học trông lửa, lúc đó có người khác nấu cơm cho hắn. Hắn hỏi Dụ tiền trong rương có thể dùng trả cho thời gian học không. Dụ nhìn bản đề nghị, nói chỉ có khoản trả cho ca đã được chấp thuận.
Lâm cười nhạt. “Vậy người có tiền rảnh mới học được.”
Người chị đặt bút xuống. “Ta muốn nhận tiền. Nhưng nếu ký thế này, ngày bác ta cần đưa đi khám, ta chưa biết có đổi được không.”
Hổ đề nghị không ai phải quyết định ngay. Dụ nói túi tiền có thể để tại trạm, nhưng ông phải mang sổ về cuối ngày. Nếu họ muốn sửa điều kiện, ông sẽ chuyển ý kiến; ông không thể hứa cấp trên chấp nhận.
Bảo hỏi người chị muốn gì nhất. Cô đáp muốn có tiền công, muốn có người học thay, và muốn khi nhà có việc gấp thì người đã biết việc được nhận ca ngay, sau đó mới báo trạm. Cô không muốn mỗi lần đổi phải đi xin như mình làm sai.
“Viết vậy được không?” Bảo hỏi Dụ.
“Được. Nhưng bản này sẽ phải mang về xem lại.”
Lâm bực bội đứng dậy. “Các người nói xem lại, còn nhà ta phải chờ bao lâu?”
Bảo không có câu trả lời. Hắn hỏi anh cần một ngày bao nhiêu để vừa học vừa không bỏ bữa. Lâm nói số tiền thấp hơn khoản trong đề nghị của Điện, nhưng vẫn không nhỏ với túi riêng của Bảo. Hắn nhìn Hổ, rồi nhìn người chị.
“Ta không có quyền lấy tiền trong rương. Nhưng hôm nay ta có thể trả công một buổi nếu anh giúp ta việc khác: mang củi tới phòng trực và học cách kiểm đèn cùng Hổ. Tiền của ta, ta tự trả.”
Lâm hỏi nếu mai không có tiền thì sao. Bảo nói thật: hắn chỉ hứa buổi hôm nay; việc trả lâu dài phải do những người dùng quỹ bàn với nhau. Anh đứng suy nghĩ, cuối cùng nhận lời, nhưng nhắc hắn trả tiền sau khi xong, không cần hứa trước cho đẹp.
Hổ dẫn Lâm đi lấy củi. Người chị ở lại cùng Thanh Nghi xem bản đề nghị. Dụ hỏi Bảo vì sao không nhận khoản tiền đã đưa đến; Điện chịu cấp, họ có thể đỡ gánh cho dân làng.
“Ta muốn mọi người được trả,” Bảo nói. “Nhưng nếu người trực nhận tiền mà không thể đổi ca lúc cần, tiền ấy mua được thời gian của họ, không mua được người thay.”
“Không có quy định, người ta có thể đưa bất kỳ ai vào.”
“Vậy ghi những người đã học việc và cách báo. Đừng bắt người đang bệnh ngồi chờ người khác tới cho phép.”
Dụ nhìn sổ, gõ cán bút lên bàn. “Ta sẽ ghi cả hai việc. Nhưng nếu người thay làm sai?”
“Người trực và người thay phải ghi lại. Những người xếp ca cùng xem. Nếu có việc vượt sức họ, phải có người đến giúp; chỉ tìm người phạt sau đó thì nước vẫn tràn.”
Dụ không tranh luận thêm. Ông chép ý kiến của từng người, kể cả lời Lâm về tiền học việc. Cuối buổi, ông đưa họ đọc lại. Người chị sửa một chữ: cô không yêu cầu được nghỉ bất cứ lúc nào không báo, mà muốn có cách đổi khi đã tìm được người biết việc. Dụ sửa theo, ký tên xác nhận đã nhận ý kiến, rồi đưa cô một bản.
Lâm và Hổ trở lại lúc nắng xuống. Củi được xếp khô dưới mái; Lâm đã học cách kiểm dầu, ghi giờ và nhận ra dấu nước trên bát. Hổ nói anh nhớ nhanh, nhưng cần thêm vài lượt có người cùng trực trước khi nhận ca một mình. Bảo trả đúng số tiền đã hẹn. Lâm cầm tiền, hỏi ngày mai có thể đến học tiếp không nếu sáng anh đi chở củi.
Người chị nói buổi chiều cô trực, anh có thể ngồi cùng. Cô không hứa tiền, nhưng hứa dạy và ghi lại những gì anh đã học. Lâm gật đầu. Anh còn phải tính với vợ về thời gian; tối nay số tiền ấy đủ mua gạo.
Trước khi lên xe, Dụ để lại địa chỉ trạm và nói ba ngày nữa có chuyến mang thư về phía này. Nếu Điện trả lời, ông sẽ gửi bản có dấu. Người chị không giao sổ ca của làng cho ông; cô chỉ đưa bản chép những giờ trực đã thống nhất từ trước. Ông nhận, đặt cạnh bản ý kiến trong rương.
Tối ấy, Bảo về nhà bà Mạnh muộn. Tín đang cho Ô Kê ăn, nghe hắn kể về Lâm liền hỏi học trực có được ăn bánh không. Bảo đáp tùy người dạy có bánh hay không. Cậu suy nghĩ rồi lấy một chiếc từ túi của mình, đặt lên bàn.
“Mai anh mang cho chú ấy. Con không cho cả Ô Kê đâu.”
Bảo nhận chiếc bánh. Hắn không biết Điện sẽ trả lời thế nào, cũng không biết làng có đủ tiền trả cho người học lâu dài không. Nhưng ngày mai Lâm sẽ đến, người chị sẽ ở đó, và trên bàn đã có phần ăn dành cho anh.