Chương 403: Cuốn Sổ Của Những Ca Trực
Bà Mạnh mang đến từ đường một chiếc hộp gỗ vào sáng hôm sau.
Hộp không lớn, vừa đủ đặt trên hai cánh tay. Dư An đi bên cạnh, nhiều lần muốn đỡ nhưng bà giữ lấy. Đến bậc cửa gian chính, bà mới trao hộp cho ông, dặn đặt lên bàn gần cửa sổ.
Bảo đang ở phòng trực. Hắn nghe tiếng bà, nhìn lại bát nước và ngọn đèn, rồi gọi Thanh Nghi. Nàng vào cùng hắn xem mực nước so với dấu tạm; bên ngoài bát vẫn khô. Hắn ghi giờ bàn giao, nhờ nàng trông một lát. Trước khi ra khỏi phòng, hắn còn quay lại hỏi nàng có thấy ngọn đèn nghiêng hơn lúc trước không. Nàng bảo vừa rồi có gió, giờ đã đứng lại; nàng sẽ ghi nếu còn đổi.
Bà Mạnh ngồi trước chiếc hộp. Nắp hộp có một đường dây buộc, nút thắt sờn đến mức khó nhìn ra đầu nào. Bảo định đưa dao cắt. Bà giữ tay hắn.
“Để ta thử mở.”
Ngón tay bà làm việc chậm, nhưng cuối cùng nút dây cũng lỏng. Bà nhấc nắp, để lộ một cuốn sổ bìa vải và mấy tờ giấy gấp. Hắn thấy mép giấy cũ sẫm màu, một góc đã cong lên. Bà lấy cuốn sổ trước, đặt giữa bàn.
“Danh sách người trực?” hắn hỏi.
“Có trong đây. Không phải tất cả những người từng giúp ở giếng đều được ghi.”
Bảo định lật ngay. Bà đặt tay lên bìa: “Chờ ông ấy tới.”
Người đàn ông giữ danh sách đang ăn sáng với người nhà. Hôm qua ông đi về nhà, tối ngủ ở từ đường. Nghe bà Mạnh muốn gặp, ông đặt bát xuống, nhờ người nhà mang tập giấy của mình theo. Ông tự đi từ ghế đến bàn, một tay vịn khuỷu tay người nhà. Dư An kéo ghế cho ông ngồi, rồi ngồi gần cửa để tiện nhìn cả hai người.
Bà mở cuốn sổ. Trang đầu không phải danh sách tên mà là một bảng chia cột, nhiều nét mực khác nhau. Có cột ghi lượt, cột ghi nơi trực, cột ghi người nhận và người thay. Vài ô để trống, vài ô có tên bị gạch rồi viết lại bên cạnh.
“Đây là sổ giao ca ta giữ,” bà nói. “Ta đem phần đang có. Những năm trước có thể còn ở nơi khác; ta chưa tìm hết.”
Người đàn ông cúi gần. “Chữ này của ai?”
“Chữ ở cột đầu là của ta. Chỗ sửa màu nhạt hơn do bác giữ dây viết, khi bác giúp đối chiếu.”
Bảo nhìn những cái tên. Có tên hắn nhận ra, có tên chỉ thấy một lần trên giấy cũ. Hắn muốn đọc thành tiếng hết, nhưng bà Mạnh chỉ vào một hàng gần cuối: tên bà, nơi trực là phòng từ đường, bên cạnh có một ô chờ người thay.
“Đây là lúc ta nhận ca từ người trước,” bà nói. “Sau đó ta ghi những lượt có người giúp, nhưng người đứng tên ca vẫn là ta cho đến khi có người nhận tiếp.”
“Bây giờ là con?” Bảo hỏi.
Bà nhìn hắn. “Ngươi đã nhận việc trông cửa cùng mọi người. Nhưng danh sách này cần ghi rõ ngươi nhận những gì, ai thay ngươi lúc nghỉ và những việc còn chưa bàn giao hết.”
Hổ vừa từ giếng về. Nghe gọi, anh rửa tay rồi đến bàn. Bà nhờ anh kể các lượt đã thay Bảo, Thanh Nghi kể những lượt nàng trông phòng. Tín lấy sổ trực mới, mở những trang có giờ bàn giao. Họ không cố nhớ toàn bộ chỉ bằng miệng; từng lượt có ghi thì đọc ra, chỗ chưa ghi rõ người nào nhận thì để lại hỏi.
Người đàn ông giữ danh sách chỉ một ô trống trong sổ cũ. “Chỗ này có nghĩa là không ai trực?”
“Không nhất thiết,” bà nói. “Có khi ta chưa kịp ghi, có khi người khác giữ giúp mà không nhận ca dài. Vì vậy ta cần hỏi lại, không được tự điền tên.”
Ông gật đầu, mở tập giấy của mình đến trang có tên các nhà. Hai cuốn sổ nằm cạnh nhau: một ghi người giữ việc ở cửa, một ghi những nhà ông từng tìm đường tới. Một người có thể xuất hiện trong cả hai, nhưng lý do ghi khác nhau. Bảo muốn đối chiếu ngay tất cả. Thanh Nghi, sau khi được Hổ thay ở phòng trực, đến bàn và hỏi bà Mạnh bắt đầu ở đâu.
Bà chọn trang gần nhất. “Trước hết ghi những người đang trực và cách gọi khi cần. Sau đó hỏi các nhà. Đừng lấy tên trong một cuốn điền sang cuốn kia mà chưa hỏi họ.”
Tín trải giấy sạch. Hắn kẻ mấy cột, Bảo cầm thước giữ giúp. Hổ đọc tên mình, nói anh có thể thay Bảo khi được báo trước, nhưng không phải lúc nào cũng ở từ đường. Thanh Nghi nhận trông một lượt khi đã bàn giao, nếu bận việc khác sẽ báo. Tín có thể chuyển tin hoặc giữ bếp; anh chưa nhận một mình trông phòng trực.
Bảo ngẩng đầu. “Sao anh không nhận?”
Tín đặt bút xuống. “Ta biết đưa tin, còn việc xem bát và đèn, ta đã nghe nhưng chưa thử nhận một lượt. Nếu bà chỉ và có người cùng xem, sau này ta có thể học.”
Bà Mạnh bảo như vậy được. Tín viết vào cột việc có thể làm, không ghi mình đã nhận ca. Bảo nhớ những lần Tín đến đúng lúc họ cần nước hay củi. Không đứng trong phòng trực một mình không có nghĩa anh không giúp giữ cửa.
Đến tên bác giữ dây, người chị của cô vừa từ giếng vào. Bà Mạnh hỏi bác có thể xem bản ghi sau bữa trưa không. Cô bảo bác đang nghỉ nhưng đã dặn có tin về giếng thì mang về đọc. Họ chép riêng lời liên quan tới bác: việc trông dây, những người đang thay, và câu hỏi bác có muốn ghi thêm ai. Cô nhận tờ giấy, nói sẽ đọc đúng từng dòng.
Người đàn ông giữ danh sách muốn xem tên mình trong sổ ca. Bà Mạnh tìm một trang cũ, chỉ một hàng có nét mực nhạt. Ông từng giúp đưa giấy nhắn giữa các nhà và từ đường. Ông nhìn rất lâu, rồi lắc đầu: “Ta nhớ đưa giấy. Ta không nhớ ngày này.”
“Ta cũng không nhớ hết,” bà nói. “Ngày ở đây là ngày ta ghi lại, không chắc là ngày ông bắt đầu.”
Ông đặt tay lên trang giấy. “Vậy ghi thêm lời ấy.”
Thanh Nghi viết vào tờ đối chiếu: *Bà Mạnh ghi lại vào ngày này; ngày bắt đầu chưa rõ.* Ông xem rồi đồng ý. Người nhà ông rót nước cho bà Mạnh và Dư An; bà uống một ít, nói mắt đã mỏi, nên nghỉ trước khi xem tiếp.
Bảo nhìn cuốn sổ còn nhiều trang chưa mở. Hắn tưởng khi có danh sách, mọi việc sẽ lập tức rõ ràng. Nhưng danh sách chỉ mở ra những câu hỏi có thể đem đi hỏi người thật. Hắn đóng nắp mực, lấy tờ giấy mới viết tên những việc hôm nay đã thống nhất: ai đang nhận ca, ai có thể thay, cần hỏi bác giữ dây, và những trang chưa xem.
Ông Thuận tới trước bữa trưa, mang tin đã gặp người dự định chở hàng qua trạm. Người ấy chưa nhận chuyển thư; ông Thuận mới hỏi đường đi và hẹn chiều gặp lại. Bảo đưa phong bì chưa dán cho ông xem. Người đàn ông giữ danh sách đọc lại lời nhắn, vẫn chỉ hỏi cách liên hệ chú Quý và chú Ba, không ghi tên nhà đã rời đi.
“Để ta mang thư khi người ấy đồng ý,” ông Thuận nói. “Nếu họ không tiện, ta đem trả.”
Bảo không đưa phong bì ngay. Ông Thuận phải ghé nhà trước, chiều mới trở lại từ đường; họ để thư trên bàn, dưới bản vẽ cây đa. Ông cảm ơn rồi đi. Bảo nhìn theo, nhớ hôm trước mình đã muốn ông bỏ bữa để chạy đi hỏi. Lần này hắn chỉ nhắc chiều nếu bận thì nhắn, không cần vì họ mà bỏ việc nhà.
Ở bếp, Hổ đang vo gạo. Người nhà ông giữ danh sách nhặt rau, còn Tín nhóm lửa. Hôm nay có thêm người bên cây mận mang một ít rau và hỏi có cần giúp nấu không. Tín mời cô ngồi nhặt cùng. Cô bảo có thể ở tới khi nồi sôi, sau đó phải về ruộng.
Bảo vào phụ, lấy rá lớn hơn để đủ chỗ cho nhiều người. Hắn hỏi số người ăn trưa. Tín đếm những người đã nhận lời, rồi nhắc còn hai người ngoài giếng cần được hỏi. Bảo đem lời mời ra. Người chị nhận một phần mang cho em khi đổi lượt; cô em nói sẽ về ăn cùng bác giữ dây. Bảo trở vào báo đúng số người muốn ăn, không tính người chưa nhận lời thành một bát đã có chủ.
Nồi cơm được bắc lên bếp. Hắn muốn dùng chiếc nồi đang đặt ở phòng trực để nấu cho nhanh, nhưng biết nó đang nằm trên giá, gắn với việc giữ cửa và chưa được bà Mạnh cho di chuyển. Hắn nhóm thêm một bếp đất, đặt nồi thường lên, chờ lửa bén dưới đáy.
Bà Mạnh ngồi ngoài hiên, cuốn sổ khép lại trên đầu gối. Người đàn ông giữ danh sách đưa bà xem một dòng trong tập giấy của mình. Hai người nói nhỏ về một nhà từng giúp chuyển nước. Họ nhớ những việc khác nhau: bà nhớ người ấy đem nước, ông nhớ con đường người ấy đi. Không ai ép ký ức của người kia phải giống mình.
Bảo mang cho bà bát nước ấm. “Bà có thể để sổ ở đây không?”
“Ta sẽ để một bản chép phần đang dùng. Cuốn này ta mang về, còn cần xem những trang cũ.”
Hắn hơi thất vọng, nhưng biết bà đã cho họ điều cần để tiếp tục ca trực hôm nay. Thanh Nghi nhận chép các dòng bà đồng ý; bà ngồi cạnh để đọc lại. Những phần chưa hỏi được vẫn để khoảng trống.
Lúc cơm chín, người bên cây mận đã về ruộng. Tín để phần rau cô nhặt vào nồi canh, nhờ người có đường đi qua chuyển lời cảm ơn. Hổ xới cơm, Bảo bưng từng bát ra gian chính. Hắn đặt một bát trước bà Mạnh, một bát trước ông giữ danh sách, rồi quay vào lấy thêm cho những người ở bếp.
Mâm cơm không đủ chỗ cho cả làng. Họ kéo thêm chiếc bàn thấp ra hiên, để người đến sau có chỗ ngồi. Thanh Nghi trải tờ chép ca trực sang một bên để khỏi dính nước canh. Bà Mạnh nhìn hàng bát, hỏi Bảo đã ăn chưa.
“Con đang mang tiếp.”
“Đặt bát của ngươi xuống rồi hãy đi.”
Hắn làm theo. Ô Kê đứng dưới chân bàn, ngước nhìn. Bảo bẻ cho nó một ít cơm, sau đó kéo ghế ngồi cạnh Hổ. Hắn vẫn đói, và còn những nhà họ chưa tìm được. Nhưng trên bàn đã có bản ghi những người đang cùng giữ ca, còn quanh hai chiếc bàn là những người cùng ăn bữa cơm họ vừa nấu.