Chương 389: Ca Chưa Bàn Giao
Tạ Tiểu Bảo dậy trước cả Ô Kê.
Hắn đứng dưới hiên nhìn con gà ngủ, rồi vào bếp nhóm lửa. Củi hôm qua Hổ đã chẻ sẵn, đặt dưới mái khô. Hắn châm hai lần mới bén; đến lúc ngọn lửa đứng yên dưới đáy nồi, hắn nhớ mình chưa đong gạo.
Hổ bước ra, nhìn cái nồi không trên bếp.
“Cháu nấu gì?”
“Con đang định nấu cháo.”
“Vậy ta lấy nồi xuống trước khi cháu nấu chín cái đáy.”
Hai người cùng nhấc nồi khỏi lửa. Bảo đong gạo, rửa, thêm nước rồi mới đặt lại. Hắn nhắc mình từ đầu đến cuối từng việc như đang đọc một danh sách. Nhưng nấu cháo còn có thể sửa khi quên; nhận ca của bà Mạnh có thể có những thứ hắn chưa biết sửa thế nào.
Hôm qua hắn đã ký chọn dành phần trong nồi cho cửa. Hắn chưa đưa phần đi, chưa nhận ca. Ông Cẩn nói người cho và người nhận không nhất thiết là một; người nhận phải biết giữ gió, kiểm bát nước, biết phần chưa chia và tự nhận. Bảo đã học được một phần, nhưng chưa nghe hết.
Khi bà Mạnh thức, hắn mang cháo tới. Dư An đỡ bà ngồi, Hổ kê bàn. Bảo đặt bát của mình xuống và nói trước khi ăn:
“Con muốn học tiếp. Nếu con biết đủ việc, con muốn nhận ca của bà.”
Thanh Nghi nhìn hắn. Nàng không hỏi ngay; chỉ đặt tờ giấy hôm qua cạnh bát cháo. Bà Mạnh nhìn Bảo, rất lâu sau nói: “Biết... trước.”
“Con biết. Hôm nay con chưa ký nhận.”
Bà gật, rồi chỉ vào thìa cháo. Hắn ăn. Nửa bát đầu hắn ăn rất nhanh, sau đó chậm lại vì nóng. Bà cũng ăn theo nhịp của mình; Dư An không giục.
Ông Cẩn và Tín tới trước giờ nghe. Cẩn đem bản chép việc người nhận phải nghe, cùng câu trong sổ: người trực có thể nhờ người khác làm và phải nghe lại kết quả. Hổ lấy sổ mới, mở trang đã ghi người nhà bác giữ dây nhận thay nước, chị cô thay giữa buổi, và Hổ mang báo cáo về nhà.
“Cháu đã làm vài việc,” Cẩn nói. “Nhưng nhận ca nghĩa là biết cả việc người khác đang làm, biết ai chưa báo, và không tự điền điều mình chưa nghe.”
Bảo nhìn ô trống bên cạnh một dòng hôm qua. Người chuyển tin đã về trước khi Hổ kịp hỏi có nhận lượt chiều nay không. Hắn chưa điền. Nếu nhận ca, hắn phải tìm người khác thay hoặc ghi không có lượt, không được coi chỗ trống như đã xong.
“Con làm không kịp thì sao?”
“Cháu gọi người giúp, hoặc giao lại cho người khác khi có người nhận. Đừng giấu chuyện làm không kịp.”
Bà Mạnh chạm vào câu ấy trên giấy. Bảo nhớ bà đã giữ tiếp khi không có đứa trẻ kế tiếp đến tuổi, rồi người làng cùng gánh phần chưa chia. Hắn không muốn hứa rằng mình sẽ không bao giờ mệt; hắn chỉ có thể hứa sẽ nói khi cần giúp.
“Con có thể đi tìm thức ăn lúc đói không?” hắn hỏi.
Hổ đặt trước hắn một chiếc bánh. “Ta có thể mang phần của cháu tới. Người khác cũng có thể. Nhưng cháu vẫn phải báo nếu rời chỗ.”
Dư An bổ sung: một ca phải có lúc nghỉ và người thay. Họ chưa biết lịch dài bao lâu; cần hỏi bà Mạnh, không vì muốn bà nghỉ mà để một đứa trẻ ngồi suốt ngày đêm. Bà nghe, chạm vào chữ *người thay* trên tờ giấy.
Đến lượt nghe, Thanh Nghi và Cẩn xuống phòng trực; Tín nhận giấy từ người chuyển tin. Bảo và Hổ ở giếng cùng Ô Kê. Người nhà bác giữ dây đã nhặt lá ở rãnh ngoài, ghi giờ và tên người thay. Bác ngồi trên ghế, chiếc thùng đặt sát chân nhưng không chắn dòng nước.
Ô Kê gõ hai tiếng. Không có tiếng đáp bên giếng. Giấy từ phòng trực ghi Thanh Nghi nghe một âm rất mảnh, không chắc là tiếng đáp; Cẩn không nghe. Bảo viết từng lời vào sổ, đọc lại cho Hổ và người nhà bác nghe. Hắn không điền *có* vào ô tiếng đáp chỉ vì muốn thấy nó trở lại.
Lúc người chuyển tin hết giờ, Hổ hỏi ai có thể mang bản ghi về nhà bà Mạnh. Bảo tưởng anh sẽ tự nhận như hôm qua, nhưng anh nói hôm nay cần ở lại giúp ông Thuận đưa thùng nước tới nhà cửa xanh. Người nhà bác giữ dây nói chị cô sắp tới thay, có thể mang giấy trên đường. Tín hỏi chị có đồng ý không; cô đi hỏi và trở lại với lời nhận. Bảo ghi tên chị, giờ dự kiến và việc phải báo.
“Cháu thấy chưa,” Hổ nói. “Không phải lúc nào ta cũng làm cùng một việc.”
“Nhưng anh đã nhớ hỏi.”
“Vì cháu viết chỗ để hỏi.”
Bảo đưa Ô Kê vào lồng, thay nước rồi sang từ đường. Hắn muốn xem lại chiếc bát theo lời bà hôm trước, đồng thời chép các bước khởi cửa. Người phụ nữ cầm chổi vẫn ở hiên. Hắn chào, nói sẽ chỉ đọc sổ và xem hướng bát, không đổ nước khi chưa nhận ca.
Trong phòng trực, chiếc bát vẫn úp trên mẩu giấy cạnh cửa trong. Vạch dưới đáy hướng gần về phía lỗ gió sau kệ; họ đã ghi vị trí hôm bà Mạnh xem. Bảo không lật lần nữa, chỉ chỉ cho Thanh Nghi thấy hướng đã vẽ. Nàng đặt bản chép sổ cạnh đó.
Trang bàn giao nói người nhận xem hướng trước khi kiểm nước. Bên dưới, một dòng ghi: *Khi người trực đồng ý bàn giao và người nhận tự nhận, ngửa bát, đặt vạch về lối gió, rót nước đến vòng cặn. Ghi giờ bắt đầu.*
Bảo nhớ vòng cặn nhạt trong bát. “Vậy không phải đổ đầy?”
“Trang này nói đến vòng cặn,” nàng đáp. “Ta sẽ chép để hỏi bà. Bà chưa giao ca, bát vẫn để úp.”
Trang tiếp theo ghi về việc khởi cửa: người trực mới kiểm đường gió và đường nước; phần được cho phải được đo, người cho nghe đủ giá; đưa nồi tới bệ khi người trực và người giữ lửa đều ở vị trí. Có một hàng sau đó mờ, nhưng dòng cuối đọc được: *Ghi phần đã dùng, không ghi phần sau đã trả.*
Bảo đặt ngón tay gần chữ *đưa nồi*. “Bệ nằm dưới sân giếng. Chúng ta chưa thấy chỗ đặt.”
Cẩn đồng ý. Giấy sửa giếng nói vành bệ dưới lớp đá sân, nhưng không chỉ cách tiếp cận. Ông bảo sẽ hỏi bà Mạnh trang tiếp theo cần xem ở đâu; không ai trong họ tự cạy viên đá ba vạch, vì ông Diệp từng dặn đó là chỗ ghép, không phải chỗ mở.
Họ chép lại, đặt sổ về hộp, tắt đèn và đóng tấm chắn. Trên đường về, Bảo hỏi Thanh Nghi có thể nhận ca thay bà Mạnh nếu hắn không biết đủ việc không. Nàng nói mình đã nghĩ cả đêm.
“Ta có thể ở cạnh bà và ghi, nhưng ta còn việc ở ngoài làng. Ta không muốn hứa giữ một ca mà không biết khi nào có người thay. Nếu con nhận, ta sẽ giúp con đọc và tìm người thay.”
“Ta cũng có lúc phải đi.”
“Vậy ta cùng tìm người thay trước những lúc ấy. Con không cần hứa sẽ không bao giờ rời giếng.”
Bảo nhớ lịch nghe: người chuyển tin chỉ nhận tới giữa buổi, Hổ phải đi giúp ông Thuận, chị người nhà bác giữ dây nhận mang giấy về. Không ai làm tất cả, nhưng từng việc có người báo. Hắn nghĩ mình có thể học cách giữ cho những dòng ấy nối nhau.
Ở nhà, bà Mạnh đã nghe báo cáo do chị người nhà bác giữ dây mang tới. Dư An đọc lại bản chép mới: hướng vạch, vòng cặn, người trực và người giữ lửa ở vị trí trước khi đưa nồi tới bệ. Bà gật ở dòng đầu, rồi chỉ vào hình giếng.
“Bà biết chỗ đặt nồi?” Bảo hỏi.
Bà nói: “Dưới... nước.”
Hắn nhớ giấy của ông Diệp chỉ vành bệ dưới lớp đá sân và dặn không chặn đường nước. Hắn hỏi có phải phải xuống giếng không. Bà lắc đầu, chỉ vào bản vẽ rãnh, rồi nói: “Đường... cũ.”
Ông Cẩn đưa hai bản vẽ lại gần. Một bản ghi khe nhỏ dưới thành giếng, một bản ghi hướng nước ra từ phòng trực. Bà nhìn, đặt ngón tay lên khoảng trống giữa hai hình. Họ chưa có bản đồ nối đoạn ấy. Cẩn nói sẽ hỏi ông Diệp xem có lối cũ nào từ rãnh, đồng thời kiểm phần ngoài; không mở nền trước khi biết nơi cần tiếp cận.
Bảo nhìn tờ chữ ký lựa chọn của mình. Phần còn nguyên; bà nói đủ để khởi cửa. Hắn vẫn muốn cho. Nhưng nếu không biết đường cũ, không có người trực nhận và người giữ nước ở vị trí, hắn không thể đặt nồi xuống một chỗ bất kỳ rồi gọi là xong.
“Con muốn nhận ca,” hắn nói với bà. “Con đã nghe việc giữ gió, kiểm bát và phần chưa chia. Con sẽ nhờ mọi người làm cùng. Nếu con cần đi hay nghỉ, con sẽ tìm người thay và báo.”
Bà nhìn hắn. Dư An hỏi hắn có muốn nói lại sau khi nghe những điều còn chưa rõ không: cách tới bệ, thời gian trực và người thay lâu hơn một buổi. Hắn ngẫm nghĩ. Hắn muốn bà nghỉ ngay, nhưng cũng muốn bà biết mình không hứa điều chưa hiểu.
“Con muốn nhận,” hắn nhắc. “Nhưng hôm nay chưa ký. Con cần nghe thêm đường cũ và hỏi ai có thể thay khi con nghỉ.”
Bà Mạnh chậm chạp gật. Thanh Nghi ghi lời hắn: *Bảo muốn nhận ca, chưa ký; cần biết đường tới bệ và người thay.* Nàng đọc lại cho hắn, rồi cho bà nghe. Không ai ghi vào ô người nhận trong sổ gốc.
Chiều xuống, người nhà bác giữ dây gửi lời rằng chị cô đã hoàn tất lượt thay nước, ông Thuận đưa thùng tới nhà cửa xanh. Hổ ghi kết quả và đọc cho bà Mạnh. Bảo xem tên từng người, thấy một dòng thiếu giờ báo. Anh bổ sung, cảm ơn hắn vì đã phát hiện.
Bữa tối, Hổ nấu cháo từ gạo được góp. Bảo ăn hết hai bát, còn muốn thêm. Anh xới thêm nửa bát, nhắc hắn để phần người chuyển tin sáng mai trong hộp. Hắn làm, rồi rửa bát. Ô Kê được ăn và uống; con gà phát tiếng khàn khi nhìn chiếc sọt, sau đó đi ngủ dưới mái.
Trước khi tắt đèn, Bảo đặt bản chép các bước cạnh chữ ký cho phần của mình. Hắn không ký vào ô nhận ca, nhưng đã nói muốn nhận. Hai việc ấy khác nhau: một là điều hắn sẽ mất, một là công việc hắn phải làm cùng những người khác sau đó.
Hắn kéo chăn cho bà Mạnh, đặt chén nước gần tay bà. “Mai con hỏi đường cũ. Con cũng hỏi người thay.”
Bà nhìn hắn. Bàn tay bà chạm mép chăn, rồi chạm vào tay hắn. Hắn ngồi lại cho tới khi bà buông ra. Ngoài hiên, tiếng mưa cũ đã dứt, mái không còn dột. Sáng mai, họ sẽ tìm con đường tới bệ trước khi mang chiếc nồi đi.