Chương 442: Người Từ Bến Cũ
Tín mang thư ra trạm lúc trời còn sớm. Cậu được giao thêm hai nắm cơm: một để ăn dọc đường, một cho người đưa thư nếu họ chưa kịp ăn sáng. Bảo dặn cậu hỏi trước, đừng nhét cơm vào tay người ta như lần trước.
“Lần trước họ ăn hết mà,” Tín nói.
“Vì đệ đã bóc lá rồi.”
“Vậy lần này đệ để nguyên.”
Đến gần trưa, Tín trở về cùng một người phụ nữ mặc áo nâu. Bà đi chậm, tay xách giỏ, ống quần lấm bùn đến đầu gối. Trên quai giỏ có buộc mảnh vải xanh đã bạc màu.
“Bà ấy tìm bà Mạnh,” Tín nói. “Người trạm bảo đường vào làng khó tìm, đệ đưa bà đến đây trước.”
Người khách đặt giỏ xuống, tự giới thiệu họ Lê. Bà lấy từ túi áo một mảnh giấy gấp tư. Ngoài giấy có dòng chữ của Lục Hòa gửi Thanh Nghi, nhờ chuyển lời rằng người khách muốn hỏi thăm việc ở giếng và tự mình quyết định kể điều bà biết. Lục Hòa không viết bà Lê là người kể chuyện bến nước.
Thanh Nghi đọc xong, mời khách ngồi. Bảo rót nước, đẩy chiếc ghế ra khỏi chỗ nắng chiếu. Bà Lê cởi chiếc khăn trên đầu, để lộ mái tóc đã điểm bạc.
“Ta không biết các người có nhận ra mẹ ta không,” bà nói. “Bà từng trông một bến nhỏ. Lục Hòa tìm đến hỏi thăm, nhưng mẹ ta mất hai năm trước.”
Thanh Nghi đặt chén nước xuống. “Xin chia buồn với bà.”
Bà Lê gật đầu, nhìn mảnh giấy. “Lục Hòa nói mẹ ta từng kể chuyện giao ca ở một nơi có nước. Bà ấy không chắc mẹ ta là người đã kể câu chuyện trong sổ. Ta chỉ biết mẹ có nhắc tới việc đó khi còn sống, nên muốn đến hỏi xem các người đang tìm gì.”
Bảo không hỏi tên bến ngay. Hắn gọi Tín đi mời bà Mạnh, rồi hỏi người khách có muốn ăn gì trước không. Bà nói đã ăn nắm cơm Tín đưa ở đầu đường. Tín liếc Bảo, không nói gì. Bảo lấy thêm một chiếc bát, đổ nước ấm cho khách rửa tay.
Bà Mạnh đến cùng người chị nhà bác giữ dây. Thanh Nghi kể lại điều bà Lê vừa nói, rồi xin khách tự sửa nếu nàng nhớ sai. Bà Lê bảo mẹ mình từng làm việc ở bến, còn bà chưa biết câu chuyện Lục Hòa ghi có đúng là chuyện mẹ kể hay không. Nàng sửa lại lời giới thiệu trước mặt mọi người.
Bà Lê lấy trong giỏ một miếng gỗ mỏng, mặt gỗ có ba rãnh lõm. Một góc đã sứt, mép còn vết dây cũ. Bà đặt lên bàn nhưng giữ tay ở cạnh.
“Mẹ gọi đây là thẻ giao lượt. Bà nói trước kia người làm ở bến đưa nó cho nhau khi đổi người trông. Sau này bến không dùng nữa, bà mang về.”
Người chị nhìn ba rãnh. “Có giống thẻ ở làng tôi, nhưng thẻ nhà tôi chỉ có hai.”
“Ta không biết chúng có liên quan không.” Bà Lê lật miếng gỗ. Mặt sau có nét khắc mờ, trông như hai đường cong gặp nhau. “Lục Hòa hỏi mẹ từng trực ở đâu. Ta biết tên bến, nhưng đường cũ đã đổi. Ta muốn xem chuyện ở làng trước khi dẫn ai đi.”
Bà Mạnh nói khách có thể nhìn giếng từ ngoài tấm chắn nếu người đang trực đồng ý. Hổ đang nhận ca; bà nhờ Tín hỏi anh. Hổ cho biết có thể tiếp khách ở lối trước, không cần bước qua dây. Anh cũng muốn nghe bà Lê kể nếu bà thuận tiện. Tín chạy về báo, lần này không quên mang theo ấm nước.
Ở giếng, bà Lê đứng nhìn một lúc lâu. Bà không khẳng định sợi dây giống ở bến. Bà chỉ hỏi Hổ tại sao cạnh giếng lại đặt sổ, và ai quyết định khi nào giao ca. Anh nói những người đang trực cùng bàn, sau đó ghi giờ để người nhận tiếp biết. Bà hỏi bác giữ dây có còn trực không. Anh đáp bác đang nghỉ vì đau chân, nhưng vẫn được hỏi khi gia đình muốn nhờ ý kiến.
“Mẹ ta cũng từng phải nghỉ,” bà Lê nói. “Bà không thích nhất là người khác bảo đã thay bà, rồi giấu luôn chuyện họ đã làm.”
Người chị hỏi mẹ bà từng dặn thế nào. Bà Lê kể một lần người nhận ca ở bến tự dời tấm chắn vì muốn cho thuyền cập dễ hơn. Mẹ bà về sau mới biết nước đã tràn vào kho bên cạnh; hàng của một nhà bị ướt. Mẹ không bảo người ấy không được sửa tấm chắn, chỉ trách họ không báo cho người đến sau và không nói với nhà bị hỏng hàng.
“Đó có phải chuyện cắt mối không?” Bảo hỏi.
“Ta không biết.” Bà Lê vuốt cạnh thẻ gỗ. “Mẹ kể chuyện này cho ta nghe lúc ta còn nhỏ. Bà ấy không nhắc tới cái nồi.”
Hổ hỏi bà có muốn ghi lời kể vào sổ không. Bà đồng ý cho ghi việc tấm chắn và hàng bị ướt, nhưng muốn giữ tên bến đến khi về hỏi người còn sống ở đó. Người chị chép, đọc lại. Bà Lê sửa một chi tiết: bà không tận mắt thấy hàng ướt, chỉ nghe mẹ kể. Chị thêm rõ nguồn, rồi đưa bà xem.
Bảo nghe mà nghĩ đến dòng ghi bên lề Lục Hòa từng chép. Cả hai câu chuyện đều nhắc đến người nhận việc và người phải chịu hậu quả, nhưng một chuyện có tấm chắn, chuyện kia nói về cắt mối. Hắn không thể ghép chúng thành một chỉ vì nghe có vẻ gần nhau.
Thanh Nghi hỏi bà Lê có biết mẹ từng gặp Lục Hòa không. Bà nói có một lần người đàn bà đến nhà hỏi chuyện cũ, nhưng khi ấy bà đi chợ, không nhìn rõ khách. Trong giấy tờ mẹ để lại có một phong thư mang tên Lục Hòa. Bà chưa đọc phần thư riêng; chỉ tìm thấy tên người gửi trên bì.
“Ta có thể hỏi bà Hòa về phong thư,” Thanh Nghi nói. “Nếu bà muốn.”
“Ta muốn hỏi, nhưng để ta tự viết. Có những chuyện mẹ chưa kể cho ta, ta không muốn người khác đọc thay.”
Nàng đồng ý. Bà Mạnh mời bà Lê sang gặp bác giữ dây nếu bác khỏe. Bà khách phân vân vì chưa chuẩn bị quà. Bảo chỉ giỏ củ cải bà mang theo, nói bác chắc sẽ thích nếu bà cho phép hắn nấu canh. Bà bật cười, chọn hai củ đưa hắn.
Ở nhà cửa xanh, bác giữ dây nghe chuyện tấm chắn. Bác nói người làm thay đôi khi phải quyết nhanh, nhưng nếu có thể ghi lại thì người nhận sau sẽ đỡ đoán. Bà Lê hỏi bác đã từng muốn giao việc hẳn cho hai con chưa. Bác trả lời có ngày muốn, có ngày không; hiện giờ bác cần nghỉ và để hai con tự bàn việc họ đang nhận.
“Ta từng giận mẹ vì bà giữ mảnh gỗ ấy,” bà Lê nói. “Ta tưởng bà nhớ việc hơn nhớ nhà.”
Bác nhìn chiếc thẻ. “Có khi bà muốn giữ người từng cùng làm. Nhưng chỉ bà ấy mới nói được vì sao.”
Bà Lê im lặng. Lát sau bà hỏi bác có thể chỉ cách đặt thẻ để không làm gãy mép sứt không. Bác lấy mảnh vải mềm, trải trong một chiếc hộp nhỏ rồi để bà tự đặt. Bà chỉ mượn hộp trong lúc ăn, không gửi thẻ lại làng.
Bảo bưng canh lên. Tín nếm trước, bảo thiếu muối. Hắn thêm một nhúm, đưa bà Lê thử. Bà nói vừa và hỏi xin công thức; Tín lập tức giành lời, kể cả đoạn mình chạy về lấy muối. Bảo không ngăn. Nhờ vậy hắn có thời gian múc thêm cơm.
Trước khi về, bà Lê nói sẽ liên lạc Lục Hòa, rồi hỏi người ở bến cũ xem họ có muốn tiếp khách không. Bà không hứa tìm được ai còn nhớ chuyện mẹ kể. Nếu có tin, bà sẽ nhờ trạm chuyển đến bà Mạnh; nếu người ở bến muốn nói trực tiếp, bà sẽ để họ chọn cách gặp.
Thanh Nghi đưa bà một tờ giấy ghi địa chỉ trạm. Nàng hỏi có thể nhắn Lục Hòa rằng mình đã nhận lời giới thiệu không. Bà Lê đồng ý, nhưng nhờ nàng đừng gửi nội dung cuộc trò chuyện riêng với bác giữ dây. Nàng nói sẽ chỉ báo bà đã tới và trở về.
Tín đưa khách ra đầu đường. Lần này cậu mang theo nắm cơm còn nguyên lá, hỏi bà có muốn nhận không. Bà lấy một nắm, bảo đường về còn xa. Cậu quay lại khoe với Bảo rằng mình đã hỏi trước; hắn nhận lỗi bằng cách dành cho cậu miếng củ cải cuối cùng trong nồi.
Tối đến, Thanh Nghi viết một dòng cho Lục Hòa như đã hứa. Bảo đứng bên cửa, nhìn ánh đèn ở giếng. Người từ bến cũ đã đến, mang theo một câu chuyện về việc đổi ca và một chiếc thẻ gỗ có ba rãnh. Chưa ai biết đó có phải nguồn của ghi chú trong sổ hay không. Nhưng lần đầu tiên, họ có thể hỏi thêm một nơi cụ thể — nếu những người ở đó muốn mở lời.